Mô hình sản xuất lúa 2 vụ ở xã Tây Bình

Tây Bình: tổng kết mô hình chuyển đổi mùa vụ từ 3 vụ lúa sang 2 vụ lúa/ năm

Vừa qua, Trạm khuyến nông huyện Tây Sơn phối hợp xã Tây Bình tổ chức Hội nghị tổng kết mô hình chuyển đổi mùa vụ từ 3 vụ lúa sang 2 vụ lúa/ năm.

Tham quan mô hình sản xuất lúa lai 2 vụ/năm cho năng xuất cao tại Tây Bình

Theo đó, mô hình có 19 hộ tham gia thực hiện với diện tích 2 ha thuộc cánh đồng Bà Thiệu, thôn Mỹ Thuận, giống lúa gieo sạ là Nhị Ưu 838, giống lúa đối chứng là ĐV 108. Qua theo dõi quá trình sinh trưởng và các yếu tố cấu thành năng suất cho thấy ruộng trong mô hình sử dụng giống lúa lai Nhị Ưu 838 có năng suất thực thu bình quân đạt 430kg thóc/ sào( tương đương 86ta/ ha), ruộng đối chứng sử dụng lúa giống thuần ĐV 108 đạt khoảng 275kg thóc/ sào( tương đương 55tạ/ ha). Như vậy, ruộng trong mô hình có năng suất cao hơn 155kg/ sào( tức  31tạ/ ha).

Qua hoạch toán kinh tế cho thấy ruộng trong mô hình có tổng chi phí đầu tư 01ha là 24.625.000 đồng lợi nhuận đạt được 24.395.000 đồng/ ha. Trong khi đó, ruộng đối chứng lợi nhuận 11.340.000 đồng/ ha. Như vậy, lợi nhuận lúa mô hình cao hơn đối chứng là hơn 13 triệu  đồng/ha. Với kết quả trên trong những vụ tới nông dân xã Tây Bình sẽ tiếp tục thực hiện chuyển đổi từ 3 vụ sang 2 vụ bằng giống lúa lai nhằm đem lại hiệu quả kinh tế cao hơn.

Ngọc Hà  (Cập nhật ngày 02-09-2014)  

Mô hình nuôi bò thịt ở xã Tây Bình

Mô hình nuôi thâm canh bò thịt ở xa Tây Bình: Đạt hiệu quả cao

Năm 2014, từ nguồn vốn chương trình khuyến nông tỉnh, Trạm Khuyến nông (KN) huyện Tây Sơn đã triển khai thực hiện mô hình “Nuôi thâm canh bò thịt chất lượng cao ở giai đoạn bê con” tại xã Tây Bình.

Bò nuôi trong mô hình của ông Phạm Thanh Tâm. Ảnh: THANH DUNG

Mô hình nhằm chuyển giao cho nông dân những tiến bộ kỹ thuật trong chăn nuôi bò thịt chất lượng cao; định hướng cho nông dân mạnh dạn đầu tư phát triển nghề chăn nuôi bò thịt giống mới. Giống bò được chọn là giống Drought master, có chất lượng thịt nổi bật, đang đứng hàng thứ nhất trong các giống bò thịt hiện có, thịt có vân mỡ xen kẽ thớ thịt giúp thịt mềm và béo, bò thành thục sớm, hiệu quả sinh sản cao. Bò lai F1 có khối lượng sơ sinh cao, tốc độ tăng trọng nhanh, trọng lượng bê 12 tháng tuổi cao gấp 1,3 lần so với bê lai Sind.

Quy mô của mô hình gồm 10 con bê lai của 10 hộ. Các hộ tham gia mô hình được Nhà nước hỗ trợ 100% giống cỏ voi để trồng làm thức ăn cho bò, 30% vật tư, được hướng dẫn kỹ thuật trong quá trình thực hiện mô hình… Thời gian thực hiện mô hình từ ngày 1.6 đến ngày 31.10.2014.

Qua thời gian 5 tháng nuôi, các điểm trình diễn đều đạt và vượt các chỉ tiêu về kinh tế kỹ thuật so với yêu cầu đề ra. Tăng trọng bình quân khi kết thúc nuôi 229,7kg/con; lợi nhuận bình quân 7,2 triệu đồng/con, có hộ chăm sóc tốt lãi gần 10 triệu đồng/con. Theo ông Nguyễn Thành Dương, một trong những hộ tham gia mô hình: Giống bò này không kén thức ăn lắm, nhưng phải giữ chuồng trại thật sạch sẽ; con bò lai 6 - 7 tháng tuổi trong mô hình nhanh lớn và đạt hiệu quả cao hơn so với các con bò lai khác”. Ông Phạm Thanh Tâm cũng tham gia mô hình chia sẻ: “Nuôi bò lai hướng thịt giai đoạn bê con, nuôi đúng quy trình hướng dẫn thì bò lớn rất nhanh, mỗi ngày tôi thấy con bò mỗi khác, con bò tôi nuôi tăng trọng bình quân mỗi ngày đêm 907g. Bò nuôi nhốt tăng trọng nhanh hơn bò thả”.

Mô hình nuôi thâm canh bò thịt chất lượng cao ở giai đoạn bê con ở xã Tây Bình bước đầu giúp nông dân nắm bắt kỹ thuật mới, chăn nuôi đạt hiệu quả, góp phần giải quyết việc làm cho lao động nông nhàn ở địa phương, giúp tăng thu nhập, cải thiện cuộc sống. Mô hình sẽ được nhân rộng trong thời gian đến.

THANH DUNG

Về Tây Sơn ăn chim mía

Khám phá đặc Sản thưởng thức chim mía Tây Sơn thơm ngon

Chim mía sau khi chế biến màu vàng ươm, ngon miệng ở độ giòn, dai, vị ngọt đậm đà. Cùng với một chén muối tiêu chanh, thêm chút rượu nếp chính hiệu Bàu Đá đặc sản của xứ Bình Định thì ngon không có gì tuyệt bằng. vé máy bay đi Quy Nhơn giá rẻ cho du khách để thưởng thức đặc sản chim mía chỉ có tại vùng đất võ này.

Thị trấn Phú Phong, huyện lị Tây Sơn nằm về phía Tây cách thành phố Quy Nhơn gần 50 Km. Quê hương của Quang Trung Nguyễn Huệ, một vùng trung du bán sơn địa, với lưu vực sông Kôn từ xưa một vùng đồi núi trung du bán sơn địa với bạt ngàn đồng mía. Trong đồng mía bạt ngàn của đất Tây Sơn ấy, có một loài chim nhỏ, cư trú từng đàn lớn, người ta gọi đó là chim mía Tây Sơn.

Món đặc sản này nổi tiếng đến mức, du khách gần xa khi đến đây đã để lại câu nói:

"Ai về Kiên Mỹ, Phú Phong
Ăn con chim mía thỏa lòng ước ao".

Chim mía nhỏ như chim sẻ, tuy nhiên chân và mỏ dài hơn, thường quần tụ trong những ruộng mía bạt ngàn ở huyện Tây Sơn. Chúng ríu rít bắt sâu bọ trong đám lá mía từng đàn, mỗi đàn đông tới cả ngàn con. Người ta đánh bắt, nhốt chúng vào lồng, đem ra chợ Phú Phong bán cho người có tiền nhậu chơi, nên có tên chim mía Phú Phong. Lâu dần chim mía trở thành món đặc sản được nhiều người ưa chuộng. Người đi bẫy chim giăng lưới đánh chim mía bắt mỗi mẻ hàng chục có khi đến hàng trăm con.

Muốn đánh bắt chim mía, người ta dùng cái trũ như tấm lưới, căng suốt bờ ruộng cao hơn ngọn mía 1-2 mét. Hai người đi đầu ruộng cầm sào dài đập vào lá mía, rung đuổi chim. Chim mía béo tròn không bay cao, cũng không bay xa, cứ thế chúng chuyển dần vào trũ. Người ta mang về vặt lông hơ qua lửa cho cháy hết lông tơ. Con chim mía còn lại như một miếng thịt nạc. Người ta rửa sạch, rồi ướp gia vị gồm muối hạt (không phải muối hầm hay muối iốt) giã nhỏ với ớt, hành, hạt tiêu… thêm ít bột ngọt, để độ 30 phút cho ngấm. Nếu rán thì ướp với dầu phụng (dầu lạc) chứ không ướp với các thứ dầu khác.

Cách muối dưa cải chua

Nguyên liệu:

- 1kg cải bẹ
- 40g đường vàng, mì chính
- 40g muối
- Hành lá, tỏi, ớt, 1 củ riềng nhỏ
- Dấm hoặc chút nước muối dưa đã chua (nếu muốn dưa nhanh được ăn)

Cách làm:

Rau cải bẹ chọn cây có bẹ lá to, không bị sâu, úa. Rau mua về tách rời từng lá, rửa sạch đất cát.

















Xếp cải ra khay phơi một nắng cho hơi héo.

Cách làm kim chi

Kim chi cải thảo Hàn Quốc

Là một trong những nét văn hóa ẩm thực của xứ sở Hàn Quốc.

Kim chi cải thảo Hàn Quốc

Các bà nội trợ Hàn Quốc rất giỏi làm món dưa này, họ thường sắm luôn cả một chiếc tủ lạnh kim chi (loại tủ lạnh chuyên dụng để bảo quản kim chi, gồm nhiều nấc điều khiển nhiệt độ và cả chế độ lên men) để có thể làm nhiều dưa ăn quanh năm.

Kim chi cải thảo Hàn Quốc

Bạn có thể ăn kim chi theo nhiều cách, ăn như dưa muối, nấu canh, rang cơm hay ăn kèm các món hiện đại như spaghetti, hogdog, hamburger….
Kim chi cải thảo khá đa dạng về thành phần nguyên liệu: kim chi củ cải, kim chi dưa chuột … nhưng phổ biển nhất có lẽ là loại kim chi cải thảo.

Nón lá Bình Thuận, Tây Sơn, Bình Định

 NON LA BINH THUAN

Ngày nay, biết bao làng nghề truyền thống đang bị mai một, nhưng nghề chằm nón lá ở Thuận Hạnh, Bình Thuận thì vẫn tồn tại với thời gian, bởi dân làng yêu thích và muốn lưu giữ nghề mà cha ông mình đã chọn. Nhiều gia đình ở Thuận Hạnh nhờ chằm nón kết hợp với làm ruộng mà cuộc sống ổn định, có điều kiện nuôi con ăn học.

Làng nghề nón lá Thuận Hạnh, xã Bình Thuận được công nhận là Làng nghề truyền thống

Trong những dịp về Thuận Hạnh tìm hiểu về nghề làm nón lá, chúng tôi thật may mắn khi gặp một cụ già 83 tuổi nhưng đã có hơn 70 năm gắn bó với nghề làm nón. Cụ cho biết những chiếc nón lá do chính tay cụ làm đã nuôi sống bản thân, các con, cháu của cụ; bây giờ trở về tuổi già những chiếc nón này lại làm bạn với cụ. Cụ kể không biết nghề này có từ bao giờ, mỗi người dân Thuận Hạnh sinh ra đã được cha mẹ ông bà truyền lại nghề, cứ đời này truyền cho đời sau và duy trì đến tận bây giờ. Cụ Nguyễn Thị Trân hồ hởi kể: “ Nghề này do ông bà, cha mẹ truyền lạ,  mà hồi xưa kia làm nón trẹt to ầm hè,  còn bây giờ làm cái nón trũm đây. Hồi kia cứ chằm cái nón đem vô chợ,  trét dầu đứng bán từng cái lấy tiền  mua gạo về nuôi con. Tui nui 4 đứa con giờ cũng có đứa ăn học, rồi gả vợ gả chồng, có nhà cửa  đàng hoàng hết chỉ nhờ tiền làm nón không đấy. 

 Trung bình một 1 ngày, một người có thể làm được từ 1 đến 1,5 chiếc nón. Người trẻ làm nhanh khéo thì 02 chiếc/ngày.  Mỗi chiếc nón hoàn thành xong bán giá thị trường 30.000 đồng/chiếc, trừ  chi phí nguyên vật liệu, bỏ công làm lời còn  25 ngàn đồng/chiếc. So với giá ngày công lao động hiện nay quá thấp. Thế nhưng nghề này vẫn thu hút bà con gắn bó với nghề bởi nó không kén công lao động, nhẹ nhàng phù hợp với tất cả mọi đối tượng. Lớn nhỏ, già trẻ, gái trai ai học cũng có thể làm được. Họ tận dụng thời gian, và công nhàn rỗi mỗi khi xong việc đồng án, mùa vụ. bà Võ Thị Tiến ở xóm 3, thôn Thuận Hạnh, một người đã có 40 năm gắn bó với nghề làm nón cho biết: Làm nón không nặng nhọc,  cũng vất vả vì trải qua rất nhiều công đoạn phức tạp. Nhưng nghề truyền thống ông bà , cha mẹ để lại mình học đến giờ già trẻ gì làm cũng được hết. Tuy ít tiền chớ mà không ra nắng non, có đau đầu sổ mũi cũng là được. Một ngày cũng kiếm được vài ba chục ngàn.

 Người làng nón bảo “ Tuy làm nón không nhiều tiền nhưng nó như nước mạch vậy, cứ rỉ rả , mối ngày  tích một ít thành nhiều”. Như của để dành, lúc nào trong nhà  cũng có nón, khi  trong nhà có việc cần tiền mua gạo, hoặc đóng tiền học cho con, nộp tiền điện….thì bà con gom nón đi bán là giải quyết được việc. Bà Nguyễn Thị Trân chia sẻ: giờ mình không làm được việc nặng nhọc bên ngoài thì ở nhà làm nón cũng nhẹ nhàng , làm lâu rồi thấy cũng yêu nghề, có đi đâu cũng muốn xách cái nón theo chằm. Vậy chớ mà làm nón có tiền luôn, cứ mình gom lại 10,15 bữa bán cũng được bốn năm trăm ngàn có tiền nuôi con, rồi cũng chi cho đám tiệc, ơn nghĩa , thuốc thang…Bây giờ bán nón thuận lợi,  mình đi không được có người đến nhà mua, cứ 5 ngày có một phiên chợ, thương lái đến tận nhà thu mua rồi  bỏ mối tại chợ Phù Cát.

Cách làm bánh in

Bánh In   Vật liệu: (cho 14 cái bánh khuôn 8cm) Vỏ bánh: 1/2 Kg bột nếp rang (bột bánh dẻo bánh in) 1/2 kg đường 3/4 cup nước 2 gói vanilla hay vài giọt nước hoa bưởi Nhân bánh: 300g đậu xanh 300g đường 80g mứt bí cắt hạt lựu 50g dầu ăn

20g bột nếp rang
10g mè rang vừa vàng, giã sơ
1 tí muối
1 gói vanilla hay vài giọt nước hoa bưởi

Cách Làm:
- Đậu xanh ngâm cho mềm, rửa sạch, cho 1 tí muối vào hấp chín.
- Xay nhuyễn cho đường vào, sên với lửa vừa đến khi nặng tay. Cho bột nếp rang, dầu, vanilla vào trộn đều.
- Bắc xuống, cho mứt bí và mè rang vào trộn đều.
- Chia nhân bánh ra thành từng viên 70g hay 50g tuỳ ý, vo tròn, ấn hơi dẹp xuống.
- Đường + nước, quậy tan. Thắng đường với lửa riu riu đến độ tơ non (giọt đường vào chén nước lạnh và sờ nó dẻo chứ không có cứng là được).
- Cho vanilla và nước hoa bưởi vào, nhắc xuống quậy đến khi đường thành cắt trắng mịn, để nguội.
- Cán 100g đường cho tơi ra. Đổ 100g bột vào cán đều, đến khi nắn lại bột không bị rời là được. Múc bột cho vào khuôn, đặt nhân vào giữa, ấn chung quanh vòng khuôn cho nén. Cho tiếp bột lên trên, ấn mạnh tay, rút khuôn ra. Để khoảng 5-10 phút cho khô mới gói bánh vào plastic.

*** Nếu thấy bột khô thì lấy thêm đường cán vào chứ đừng có cho nước vào nhé.

Cách làm bánh ít lá gai

Làm bánh ít lá gai kiểu Bình Định tuyệt ngon

29/10/2014 10:43

Món bánh ít được làm từ lá gai là một đặc sản của Bình Định. Dù có rất nhiều nơi làm ra món bánh này, nhưng riêng tại mảnh đất Tuy Phước, Bình Định, nó vẫn mang một nét rất riêng.
>> Rằm tháng 7 nhớ về sự tích chiếc bánh ít
>> Bí quyết làm bánh bột lọc ngon như ngoài tiệm

Về Tây Sơn ăn đặcc sản Dé Bò

Dé bò - Đặc sản của đất Tây Sơn.

Về Tây Sơn, đất võ nổi tiếng của anh em Quang Trung Nguyễn Huệ, bạn đang có trước mắt mình mấy món ăn nổi tiếng: chim mía, cá lúi sông Côn và dé bò. Dé bò thì nhiều nơi có. Cái độc đáo, cái khác của dé bò Tây Sơn là cách chế biến: dé bò nấu lá dang.

Huyện đường Bình Khê

HUYỆN ĐƯỜNG BÌNH KHÊ

Huyện Bình Khê (nay là Tây Sơn) được dựng đặt từ năm Đồng Khánh thứ ba (1888), là một phần của huyện Tuy Viễn phủ An Nhơn (trước nữa là Quy Nhơn) bao gồm 4 tổng: Vinh Thạnh, Phú Phong, Thuận Truyền và Trường Định. Một huyện mới ra đời thì cũng cần phải có một huyện đường mới, vì thế huyện đường Bình Khê được gấp rút xây dựng. Địa điểm chọn đặt là thôn Đồng Phó, nay là thôn Thượng Giang, xã Tây Giang, huyện Tây Sơn.

Tháp Thủ Thiện

THÁP THỦ THIỆN

Được xây trên một vùng đất tương đối thấp, trên bờ nam sông Kôn thuộc xã Bình Nghi, huyện Tây Sơn cách Tp. Quy Nhơn 35km về hướng tây bắc. Tháp có quy mô nhỏ, kiểu dáng trang nhã, thanh thoát, kì bí. Tháp được Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật năm 1995.

Lăng Mai Xuân Thưởng

LĂNG MAI XUÂN THƯỞNG

Nằm trên ngọn đồi bên cạnh quốc lộ 19 (thuộc xã Bình Tường, huyện Tây Sơn) cách Quy Nhơn khoảng 50km về hướng tây bắc. Lăng Mai Xuân Thưởng được xây dựng theo lối kiến trúc cổ để tưởng nhớ nhà yêu nước, lãnh tụ xuất sắc trong phong trào Cần Vương kháng Pháp tại Bình Định. Từ phía tây nhìn vào Tam Quan, chúng ta sẽ thấy 4 trụ cổng vuông, phía trên tạo dáng theo kiểu bầu lọ - kiến trúc theo kiểu cung đình, chùa cuối thế kỷ XIX. Sau khi leo 27 bậc tam cấp dốc dần về phía lăng, chúng ta sẽ nhìn thấy khoảng sân rộng 40m², có lan can xây xung quanh. Từ sân tiền sảnh vào đến lăng được giật 4 cấp, trước mặt có mộ Nguyên soái Mai Xuân Thưởng. Hàng năm, đến ngày 15 tháng 4 âm lịch, nhân dân Tây Sơn và dòng họ đều tổ chức lễ dâng hương trước lăng mộ Ông. Lăng Mai Xuân Thưởng đã được Bộ Văn hóa - Thông tin công nhận là di tích lịch sử ngày 20 tháng 4 năm 1995.

 

Đàn tế Trời Dat ở Tây Sơn

KHU TÂM LINH ĐÀN TẾ TRỜI ĐẤT

Tại núi Ấn Sơn, thuộc thôn Hòa Sơn, xã Bình Tường, huyện Tây Sơn, UBND tỉnh Bình Định đã triển khai xây dựng dự án đàn tế trời đất và một số công trình du lịch. Dự án được xây dựng trên diện tích hơn 46ha gồm các hạng mục chính như: đàn tế trời đất, khu đền ấn, đường hành lễ... với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 49 tỉ đồng do BIDV vận động các doanh nghiệp hỗ trợ cùng nguồn vốn ngân sách tỉnh. Đàn tế được xây dựng trong phạm vi ngọn Ấn Sơn, rộng 46 ha. Trong đó, điểm đặt đàn tế là đỉnh núi Ấn. Đàn tế có 2 tầng nền gồm hình vuông bên dưới và hình tròn bên trên tượng trưng cho trời và đất. Quanh khu Đàn tế từ đỉnh Ấn Sơn đi xuống còn có Đền Ấn, trong đó có khu vực đặt bài vị của ba anh em nhà Tây Sơn, hồ bán nguyệt, nghi môn, nhà quản lý khu di tích…

Ấn Sơn là ngọn núi thấp, được bao bọc bởi những dãy núi cao trùng điệp. Với người dân Bình Định từ xa xưa, ngọn Ấn Sơn là nơi linh khí tụ hội.

Công trình Khu du lịch tâm linh Ấn Sơn gồm các hạng mục: Đàn thiêng để tế Trời Đất, Đền Ấn và các công trình phụ trợ (tháp Báo Thiên, sân luyện võ, khu ban quản lý, chòi nghỉ, hồ bán nguyệt, miếu thờ thổ công, cổng sân…) được bố trí theo trục thần đạo hướng Nam – Bắc trên khu đất rộng 46 ha, với tổng kinh phí trên 50 tỉ đồng, do Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam tài trợ, Công ty CP Khoáng sản và Năng lượng An Phú làm chủ đầu tư.

Đàn tế trời đất tọa lạc trên đỉnh cao nhất của Ấn Sơn, cấu trúc 3 tầng: Tầng trên cùng hình tròn gọi là Viên Đàn, có đường kính 27 m, tượng trưng cho Trời, được xây bao bằng đá ong, lan can đá màu đỏ bao quanh, nền đất nện chặt, một lối lên từ hướng Nam có 5 bậc. Chính giữa Viên Đàn đặt sập đá và nhang áng đá là áng thờ Trời – Đất. Tầng thứ hai gọi là Phương Đàn, có hình vuông, chiều dài mỗi cạnh 54 m, tượng trưng cho Đất, cũng được xây bao bằng đá ong, lan can đá màu vàng bao quanh, 4 lối lên theo 4 hướng Nam-Bắc-Đông-Tây, mỗi lối lên có 9 bậc. Nơi đây khi tế lễ sẽ bố trí các áng thờ thần như: thần mặt trời, mặt trăng, các thần biển, sông, núi, đầm… Tầng dưới cùng cũng hình vuông được xây bao bằng tường đá ong có 4 lối vào theo 4 hướng, hướng chính là hướng Nam với cổng tam quan, 2 tầng, lối đi chính có 2 tầng mái, bên trong tam quan là một bức bình phong bằng đá, ba hướng còn lại là 3 nghi môn kiểu tứ trụ thẳng hàng, là nơi chuẩn bị và một số nghi thức diễn ra ở đây trước khi tế lễ.

Nhac, vo Tay Son

Nhạc, võ, hai trong một



Võ thuật và trống trận Quang Trung là hai di sản phi vật thể lớn của Nhà Tây Sơn. Ba anh em Tây Sơn là những người có vai trò rất to lớn khai sáng, phát triển, hoàn thiện các võ phái Bình Định, cải cách nâng cao các bài quyền, bài binh khí để truyền dạy cho nghĩa quân. Tương truyền, Nguyễn Huệ sáng tạo Yến phi quyền, Độc lư thương, Nguyễn Lữ sáng tạo Hùng kê quyền, được coi là những độc chiêu của võ thuật Binh Định. Cũng chính Nguyễn Huệ đã chủ trương hình thức đưa nhạc trống vào khích lệ ba quân chiến đấu, còn truyền lại ngày nay với tên gọi trống trận Quang Trung.

Bởi vậy, nhà biểu diễn võ, nhạc và đội biểu diễn nhạc, võ đã trở thành một phần không thể thiếu của Bảo tàng Quang Trung. Các buổi biểu diễn nhạc, võ bao giờ cũng là một final bất ngờ và kỳ thú với du khách. Tại đấy, người ta sẽ khám phá ra ở cái xứ được gọi là đất võ trời văn này, nhạc và võ chỉ là một, trong nhạc có võ, võ cũng đầy chất nhạc, những người biểu diễn quyền cước, binh khí và kèn trống kia khó phân biệt ai là nghệ sĩ còn ai là võ sĩ. Chỉ có thể gọi họ bằng một cái tên: những nghệ sĩ –võ sĩ. Những người này đã giúp ta hiểu: võ thuật ở tầm cao và chiều sâu của nó, chính là văn hóa là nghệ thuật, và nghệ thuật, văn hóa có thể và cần phải song hành với võ công để lập nên những kỳ tích cho non sông, đất nước. Mà hình như đó là di huấn từ cuộc đời 39 mùa xuân của người anh hùng kiêm tài văn võ Nguyễn Huệ, bậc đại trí, đại dũng, đại nhân trong lịch sử dân tộc.

Chị Võ Thị Thuận, người nghệ sĩ từng làm rung động lòng người với dàn trống trận 12 chiếc tại Bảo tàng Quang Trung và nhiều nơi trong và ngoài nước, là người nối nghiệp của một gia đình từng 9 đời đánh trống trận Tây Sơn. Hiện chị Thuận cũng đã tìm được người kế nghiệp là Phan Thị Mai, năm nay vừa tuổi hai mươi. Thăm Bảo tàng Quang Trung cuối tháng 3.2008, tôi đã được xem Mai biểu diễn, tuy chưa uyển chuyển, vũ bão như chị Thuận nhưng cũng sôi động, hào khí lắm. Có thể nói, nếu không có Bảo tàng Quang Trung, rất có thể di sản trống trận Tây Sơn đã bị tuyệt tích. Mà đó là loại di sản có một không hai, theo như một nhạc sĩ nghiên cứu về loại nhạc độc đáo này thì nó hoàn toàn xứng đáng được đề nghị UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể nhân loại.

Bảo tàng Quang Trung là bảo tàng duy nhất ở nước ta có một đơn vị nghệ thuật chuyên nghiệp trong biên chế của mình, chuyên biểu diễn nhạc, võ.

cay me, gieng nuoc

Bến sông, cây me, giếng nước

Ai đến với Phú Phong, nhẹ bước trên cầu Kiên Mỹ bắc qua con sông Kôn nổi tiếng để đến với Bảo tàng Quang Trung, cũng có thể cảm nhận được linh khí núi sông của vùng đất từng sinh ra những anh hùng áo vải Tây Sơn.  Không phải ngẫu nhiên Bảo tàng Quang Trung bắt đầu từ bến Trường Trầu bên dòng sông Kôn và kết thúc ở Điện thờ Tây Sơn tam kiệt. Với 11.057 tư liệu hiện vật gốc và hàng trăm hiện vật phục chế về Nhà Tây Sơn, Bảo tàng Quang Trung được coi đang sở hữu một kho tư liệu, hiện vật giàu có, phong phú nhất về một thời đại lừng lẫy và vị vua kiệt xuất nhất, được yêu mến nhất trong lịch sử dân tộc. Đây là thành quả một quá trình nỗ lực không ngừng của tập thể cán bộ, nhân viên Bảo tàng trong hơn 30 năm qua, kể từ ngày thành lập 1977. Bước chân của họ đã đi khắp đất nước, ra cả nước ngoài để tập hợp về đây tất cả những tư liệu hiện vật liên quan đến phong trào Tây Sơn và vua Quang Trung. Ta có thể gặp những báu vật như chiếc trống da voi của đồng bào Tây Nguyên tham gia phong trào Tây Sơn, ấn tín, các sắc phong, gia phả của nhiều văn thần, võ tướng; chuông đồng, súng thần công, ấn tín, tiền đồng Thái Đức, Quang Trung, Cảnh Thịnh, tấm bia mộ tổ dòng họ Tây Sơn…Nhiều hiện vật trong số này được nhân dân Bình Định và nhiều địa phương trong cả nước lưu giữ tặng lại bảo tàng, cũng có một số hiện vật đến thông qua đại sứ quán các nước bạn mà Bảo tàng nhờ cậy. Tuy vậy, thật xúc động là khi ta được tận mắt di tích bến Trường Trầu lặng lẽ giấu mình sau lùm tre bên bờ sông Kôn mênh mông cuộn nước, cái bến sông mà nhờ nghề buôn trầu lên nguồn xuống biển, Nguyễn Nhạc đã thu phục nhân tâm, tập hợp lực lượng nhân dân Kinh - Thượng, mưu nghiệp lớn. Càng xúc động hơn là được đứng dưới bóng me cổ thụ từng che mát anh em Nguyễn Huệ giờ vẫn xanh um và được uống những ngụm nước ngọt mát, trong vắt, kéo lên từ cái giếng nhà Nguyễn Huệ. Những ngụm nước như kéo gần lại hơn 200 năm lịch sử và ta như thấy Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Bùi Thị Xuân, Trần Quang Diệu, Ngô Văn Sở vừa từ Điện thờ bước ra, đến chia cùng ta gàu nước được kéo lên từ cái giếng đá ong thân thiết của họ.

Cây Me ở Bảo tàng Quang Trung - Tây Sơn: Được công nhận là cây Di sản Việt Nam.

Ngày 28 tháng 11 năm 2011 tại Bảo tàng Quang Trung, đại diện Hội Bảo vệ thiên nhiên - môi trường Việt Nam đã trao Bằng công nhận và gắn biển Cây Di sản Việt Nam cho cây me cổ thụ trong khuôn viên bảo tàng (ảnh).

Theo hồ sơ công nhận danh hiệu Cây Di sản Việt Nam, cây me di sản được xác định trên 200 tuổi, với các thông số sinh học đi kèm: có chiều cao 24m, đường kính thân 1,2m, tán lá che phủ hơn 600 m2… Đây là cổ thụ Bình Định đầu tiên được công nhận Cây Di sản, ngoài giá trị lâu năm, cảnh quan, cây me này có ý nghĩa đặc biệt về mặt văn hóa, lịch sử; được xem là biểu tượng cho sức sống, sự trường tồn của phong trào Tây Sơn trong lòng dân tộc.

Về thăm Bảo tàng Quang Trung, được đứng trên mảnh đất, ngôi nhà đã từng sinh ra, nuôi dưỡng ba anh em Tây Sơn trưởng thành, tận mắt ngắm nhìn những di vật, chiến tích hào hùng, lừng lẫy của phong trào nông dân Việt Nam khởi nghĩa vào thế kỷ XVIII, vào Điện thờ đốt nén hương thơm tưởng nhớ công tích to lớn, kiệt xuất của ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ; đứng dưới gốc cây me, uống dòng nước mát ngọt của giếng nước xưa, du khách như được sống với tinh thần thượng võ, anh hùng, nghĩa hiệp, ý chí đấu tranh kiên cường bất khuất giữ gìn quê hương đất nước qua lịch sử oai hùng của phong trào khởi nghĩa Tây Sơn và những chiến công hiển hách, lừng lẫy của Hoàng đế Quang Trung - Nguyễn Huệ.

 

Bao tang Quang Trung

BẢO TÀNG QUANG TRUNG

Từ thành phố Quy Nhơn theo QL 19 về hướng tây hơn 42 km là thị trấn Phú Phong, huyện Tây Sơn, quê hương của 3 anh em người anh hùng dân tộc Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ. Vẫn cảnh sắc quen thuộc của một vùng quê trù phú miền nam trung bộ với con sông Côn chảy giữa những nương dâu, những ngôi nhà thấp thoáng sau những rặng tre. Chính tại nơi đây đã phát sinh phong trào khởi nghĩa Tây Sơn. Bảo tàng Quang Trung và điện thờ Tây Sơn ở thôn Kiên Mỹ là nơi mà trong cả nước còn lưu giữ khá đầy đủ những di tích hiện vật có liên quan tới phong trào Tây Sơn. 

Bảo tàng Quang Trung được hình thành trên chính nền nhà cũ của gia tộc Nguyễn Huệ ở làng Kiên Mỹ, ấp Kiên Thành, nay thuộc thị trấn Phú Phong, huyện Tây Sơn, quần thể Bảo tàng Quang Trung – điện thờ Tây Sơn là khu Bảo tàng Danh nhân lớn nhất cũng là một trong những bảo tàng thu hút lượng khách đến tham quan du lịch học tập nhiều nhất trên đất nước ta hiện nay.

1. Tây Sơn điện:

Tây Sơn Điện trước đây là một đình Kiên Mỹ, được xây dựng vào những năm đầu thế kỷ XIX để bí mật thờ ba anh em Tây Sơn. Đình ở làng Kiên Mỹ, ấp Kiên Thành, huyện Tuy Viễn, phủ Quy Nhơn - nay là khối 1, thị trấn Phú Phong, huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định.

trong rau sach

Cùng nhau canh tác rau VietGAP

Thuận Nghĩa (Phú Phong, Tây Sơn) là làng trồng rau có tiếng. Rau là cây trồng chủ lực mang lại đổi thay, hiệu quả kinh tế cho hàng trăm hộ dân ở khối Thuận Nghĩa.

Thu hoạch rau muống VietGAP tại HTX rau Thuận Nghĩa

“Dân làng rau vốn dĩ quá quen với cách trồng rau. Trước đây chọn giống gì, trồng đất nào, tưới nước, bón phân… đều theo quán tính. Có ai nghĩ cây rau được gọi là rau sạch phải theo một quy trình nhất định, có áp dụng khoa học kỹ thuật. Tiếp xúc công nghệ trồng rau mà BQL dự án đưa xuống, bà con mới vỡ lẽ, trồng rau sạch khác lắm. Từ khâu chọn giống đến gieo trồng, tưới tiêu, đều phải theo quy định. Trước đây trồng rau phải vài ba tháng mới thu hoạch, trong khi rau sạch chỉ trồng từ 25 đến 30 ngày là thu hoạch. Chi phí ít hơn, sức người giảm mà rau sạch hơn. Tham gia vào mô hình sản xuất rau sạch từ những ngày đầu, đến nay gia đình tôi sản xuất hơn 3 sào rau sạch”, bà Trần Thị Tùng (Thuận Nghĩa, Phú Phong), nói.

Nông dân Đào Văn Tri hồ hởi: “VietGAP đâu có khó như mình nghĩ, làm đúng theo hướng dẫn là đã đạt chuẩn sản xuất rau an toàn rồi. Trước đây chúng tôi vẫn làm theo thói quen, cứ nghĩ tưới nước phải tưới lênh láng rau mới tốt. Giờ xem cách canh tác rau theo tiêu chuẩn VietGAP mới hay, tưới nước cũng phải vừa đủ, tưới ít rau khô mà tưới nhiều quá thì rau không hấp thụ hết, lại làm mất chất của đất. Trước đây cứ nghĩ rau tốt phải bón nhiều phân các loại. Nhưng thực tế không phải vậy, bón phân vừa phải rau hút chất dinh dưỡng, bón nhiều phân trôi vào đất ứ lại, rau lại nhiễm nhiều kim loại nặng không tốt cho sức khỏe. Giờ đây, làm rau VietGAP thấy rõ hiệu quả mà tiết kiệm được sức người, sức của”.

Canh tác rau theo tiêu chuẩn VietGAP không chỉ các hộ đăng ký thực hiện mô hình, nhiều hộ còn truyền tai nhau, học nhau.. cùng làm rau VietGAP. Ông Nguyễn Xin (thôn Luật Chánh, xã Phước Hiệp, huyện Tuy Phước), tự tin: “Trước đây mình cậy quen nên làm không đúng, giờ biết sai trồng lại cho đúng thôi. Gia đình tôi sản xuất hơn 5 sào rau các loại như đậu cô ve, khổ qua, đậu bắp… tuy không nằm trong nhóm sản xuất mô hình, nhưng tôi cũng học tập quy trình làm rau VietGAP. Nông dân Luật Chánh giờ đua nhau làm rau VietGAP. Trong nhóm hay ngoài nhóm, ai cũng tập làm rau sạch từ đầu. Nhờ cách làm này mà bà con nơi đây biết bảo vệ môi trường, làm hố rác để thu gom bao bì, thuốc bảo vệ thực vật trên đồng cho sạch. Rau sạch làm môi trường sạch, là thay đổi cách sản xuất cũ và làm sạch cả sức khỏe mọi người nữa”.

ve Tay Son an Gie Bo

Gié bò Tây Sơn
Gié bò là món ăn chế biến chủ yếu từ ruột non của bò. Gié bò không phải là món dễ ăn và chỉ người sành ăn mới khoái khẩu.
Khi mổ bò, chọn khúc ruột non ngon nhất, còn tươi, bên trong ruột còn chất nhầy trong xanh gọi là gié. Xổ phần gié trong ruột non ra, ruột để riêng. Ướp muối, tiêu, hành, tỏi băm nhỏ vào gié trong mươi phút cho ngấm. Sau đó đun nóng dầu, phi hành thơm, cho gié đã ướp vào xào cho chín. Đổ nước dừa tươi vào nấu sôi khoảng 15 phút, vớt kỹ bọt, để nguội lấy nước trong.
Ruột non, gan bò cắt đoạn hoặc miếng vuông, ướp với hành, tỏi, muối, tiêu. Phi nóng dầu xào cho gan và ruột dậy mùi thơm rồi để nguội. Phần huyết bò khi mới cắt tiết đem luộc chín, cắt cỡ miếng gan. Tất cả các nguyên liệu trên được cho vào nồi nấu chung với nước gié. Trong lúc nấu cho thêm sả cây, gừng nướng, tai vị đập dập để khử mùi. Tiếp đó cho là giang rửa sạch, vò nát để nồi gié có vị chua. Nêm gia vị lại cho vừa ăn là được.
Tô gié nóng hổi, nước gié màu nâu hơi có chút ánh xanh. Dọn thêm bún tươi, rau sống và bánh tráng mè nướng. Mùi cay nồng của ớt, gừng, sả, vị chua của lá giang, vị ngọt thanh của nước dừa, vị đắng nhẹ của gié, vị nhân nhẫn của mật bò ăn với bún và rau sống thật hợp.

Thap Duong Long

THÁP DƯƠNG LONG

Dương Long là cả một quần thể ba ngọn tháp nằm gần nhau, trên địa phận hai thôn Vân Tường, xã Bình Hòa và An Chánh, xã Tây Bình, huyện Tây Sơn. Tháp có nhiều tên gọi. Ngoài tên phổ biến là Dương Long, đôi khi tháp còn được gọi theo địa danh tháo Bình An, tháp An Chánh hay tháp Vân Tường. Người Pháp gọi di tích này là Tour d’ Ivoire (tháp Ngà). Theo sách Đại Nam nhất thống chí thì ba tòa cổ tháp này được xây cất trên một gò cao có tên là Dương Long, nằm ở phía Nam núi Trà Sơn.

Tháp Bắc hiện đã bị hư hại nhiều nhưng vẫn còn rõ hình hài và cấu trúc. Khác với các tháp còn lại ở Bình Định, nền móng của tháp có bình đổ hình vuông, mỗi cạnh rộng chừng 12m, nhưng được tạo bởi nhiều đường gấp khúc nên giống như một hình đa giác. Tháp cao tới gần 30m, chia làm ba phần rõ rệt. Đế tháp cao vững chắc, thân tháp cao vút, trên mặt tường trang trí các trụ ốp để trơn nâng toàn bộ mái tháp. Cửa chính tuy đã bị sạt lở nhưng căn cứ vào dấu vết còn lại và những tư liệu gián tiếp có thể thấy còm cửa được tạo dáng hình mũi lao tù vút lên phía trên với nhiều lớp liên tiếp chồng xếp lên nhau. Hai trụ cửa làm bằng đá, trên đầu được trang trí tượng chim thần Garuda chân quắp hai đầu rắn. Các cửa giả mô phỏng cửa chính nhưng nhỏ hơn và mức độ nhô ra khỏi thân tháp cũng ít hơn. Thay vì hình Garuda, trên đỉnh trụ trang trí hình lá nhĩ, vòng ngoài là thân rắn uốn quanh, bên trong là mặt Kala dữ tợn, miệng khạc ra rắn bảy đầu trong tư thế uốn lượn rất sinh động. Diềm đá ngăn cách thân và mái được chạm khắc tinh vi thể hiện hình voi và sư tử mỗi con một tư thế như vừa chạy vừa đùa giỡn kết thành dải chạy vòng quanh. Đường chạm khắc mềm mại, uyển chuyển nhịp nhàng trông rất sống động. Bộ mái có cấu trúc bốn tầng nhỏ dần về phía trên và kết thúc bằng một búp sen lớn trên đỉnh tháp. Diềm ngăn cách giữa các tầng và ô khám chính giữa mỗi tầng đều được ghép bằng đá nguyên khối.

So với tháp Bắc, tháp Nam còn tương đối nguyên vẹn. Kích thước gần như tương đương với tháp Bắc. Hai tháp tạo thành thế đối xứng xuyên qua tháp chính. Về cấu trúc, tháp Nam cũng không khác mấy so với tháp Bắc. Duy có mô típ trang trí thì hầu như ít lập lại những chủ đề đã thể hiện ở tháp Bắc, đặc biệt là dải trang trí quanh diềm mái. Trên giải giữa, hoa văn trang trí là những bầu vú tròn trịa được chạm nổi xếp đều đặn sát cạnh nhau chạy vòng quanh tháp. Dải phía trên là phù điêu các đạo sĩ ngồi thiền trong khung lá đề và dải dưới cùng là hình người, sư tử và những con vật kỳ hình dị dạng đan xen với những ô trám kết giải, giữa có bông hoa nở cánh xòe đối xứng. Trên các tầng mái, diềm bao quanh cũng được trang trí. Mỗi tầng thể hiện một cảnh khác nhau. Có thể thấy ở đây hình voi, sư tử, bò thần Nadin, mặt Kala, rắn thần Naga... với nghệ thuật điêu khắc, chạm trổ đã đạt tới trình độ điêu luyện.

Lớn hơn cả và giữ vị trí trung tâm của quần thể kiến trúc là tháp Giữa. Về cấu trúc, tháp không khác hai tháp nhỏ nhưng cao vượt hẳn lên. Theo số liệu của học giả người Pháp H.Parmentier thì tháp cao tới 39m, nhưng hiện trạng đo được 36m. Là tháp chính và có kích thước lớn nhưng tháp Giữa trang trí không cầu kỳ như hai tháp nhỏ.

Căn cứ vào mặt bằng đế tháp và phong cách nghệ thuật, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng tháp Dương Long tuy vẫn còn mang nhiều đặc trưng của tháp Champa nhưng đã chịu ảnh hưởng khá đậm ảnh hưởng của nghệ thuật Kh’mer. Có khả năng tháp được  xây dựng vào thời kỳ Champa bị người Kh’mer đô hộ, nghĩa là trong khoảng thế kỷ XII – XIII. Nhìn trong bố cục tổng thể cũng như xem xét chi tiết từng tháp, cụm tháp Dương Long là một quần thể kiến trúc bề thế và có thể nói là đẹp nhất trong số các tháp Champa còn lại ở miền Trung.

Về Tây Sơn ăn Gậy Ba Toan

Vùng đất nào cũng có những món ăn đặc trưng, mang tính địa phương mà những vùng khác không có, gọi là đặc sản. Thưởng thức các món đặc sản không chỉ là chuyện ăn uống mà là tìm hiểu nghệ thuật ẩm thực mang tính văn hóa của một vùng. Do vậy, khi đến nơi nào có đặc sản địa phương mà bỏ qua cơ hội để thỏa lòng thì cũng thật là đáng tiếc.

Lang thang ở Bình Định, nghe mọi người nói có món bánh cuốn Tây Sơn đặc biệt lắm, tôi cũng đâm ra tò mò. Mặc dù giữa lòng thành phố Quy Nhơn cũng có quán bán bánh cuốn thương hiệu "Tây Sơn", nhưng trong tâm lý ăn uống của mọi người thì bánh cuốn Tây Sơn phải đến đất võ Tây Sơn ăn mới ngon, mới thú. Và thế là chúng tôi lên đường về quê hương của Tây Sơn tam kiệt.