Nón lá Bình Thuận, Tây Sơn, Bình Định

 NON LA BINH THUAN

Ngày nay, biết bao làng nghề truyền thống đang bị mai một, nhưng nghề chằm nón lá ở Thuận Hạnh, Bình Thuận thì vẫn tồn tại với thời gian, bởi dân làng yêu thích và muốn lưu giữ nghề mà cha ông mình đã chọn. Nhiều gia đình ở Thuận Hạnh nhờ chằm nón kết hợp với làm ruộng mà cuộc sống ổn định, có điều kiện nuôi con ăn học.

Làng nghề nón lá Thuận Hạnh, xã Bình Thuận được công nhận là Làng nghề truyền thống

Trong những dịp về Thuận Hạnh tìm hiểu về nghề làm nón lá, chúng tôi thật may mắn khi gặp một cụ già 83 tuổi nhưng đã có hơn 70 năm gắn bó với nghề làm nón. Cụ cho biết những chiếc nón lá do chính tay cụ làm đã nuôi sống bản thân, các con, cháu của cụ; bây giờ trở về tuổi già những chiếc nón này lại làm bạn với cụ. Cụ kể không biết nghề này có từ bao giờ, mỗi người dân Thuận Hạnh sinh ra đã được cha mẹ ông bà truyền lại nghề, cứ đời này truyền cho đời sau và duy trì đến tận bây giờ. Cụ Nguyễn Thị Trân hồ hởi kể: “ Nghề này do ông bà, cha mẹ truyền lạ,  mà hồi xưa kia làm nón trẹt to ầm hè,  còn bây giờ làm cái nón trũm đây. Hồi kia cứ chằm cái nón đem vô chợ,  trét dầu đứng bán từng cái lấy tiền  mua gạo về nuôi con. Tui nui 4 đứa con giờ cũng có đứa ăn học, rồi gả vợ gả chồng, có nhà cửa  đàng hoàng hết chỉ nhờ tiền làm nón không đấy. 

 Trung bình một 1 ngày, một người có thể làm được từ 1 đến 1,5 chiếc nón. Người trẻ làm nhanh khéo thì 02 chiếc/ngày.  Mỗi chiếc nón hoàn thành xong bán giá thị trường 30.000 đồng/chiếc, trừ  chi phí nguyên vật liệu, bỏ công làm lời còn  25 ngàn đồng/chiếc. So với giá ngày công lao động hiện nay quá thấp. Thế nhưng nghề này vẫn thu hút bà con gắn bó với nghề bởi nó không kén công lao động, nhẹ nhàng phù hợp với tất cả mọi đối tượng. Lớn nhỏ, già trẻ, gái trai ai học cũng có thể làm được. Họ tận dụng thời gian, và công nhàn rỗi mỗi khi xong việc đồng án, mùa vụ. bà Võ Thị Tiến ở xóm 3, thôn Thuận Hạnh, một người đã có 40 năm gắn bó với nghề làm nón cho biết: Làm nón không nặng nhọc,  cũng vất vả vì trải qua rất nhiều công đoạn phức tạp. Nhưng nghề truyền thống ông bà , cha mẹ để lại mình học đến giờ già trẻ gì làm cũng được hết. Tuy ít tiền chớ mà không ra nắng non, có đau đầu sổ mũi cũng là được. Một ngày cũng kiếm được vài ba chục ngàn.

 Người làng nón bảo “ Tuy làm nón không nhiều tiền nhưng nó như nước mạch vậy, cứ rỉ rả , mối ngày  tích một ít thành nhiều”. Như của để dành, lúc nào trong nhà  cũng có nón, khi  trong nhà có việc cần tiền mua gạo, hoặc đóng tiền học cho con, nộp tiền điện….thì bà con gom nón đi bán là giải quyết được việc. Bà Nguyễn Thị Trân chia sẻ: giờ mình không làm được việc nặng nhọc bên ngoài thì ở nhà làm nón cũng nhẹ nhàng , làm lâu rồi thấy cũng yêu nghề, có đi đâu cũng muốn xách cái nón theo chằm. Vậy chớ mà làm nón có tiền luôn, cứ mình gom lại 10,15 bữa bán cũng được bốn năm trăm ngàn có tiền nuôi con, rồi cũng chi cho đám tiệc, ơn nghĩa , thuốc thang…Bây giờ bán nón thuận lợi,  mình đi không được có người đến nhà mua, cứ 5 ngày có một phiên chợ, thương lái đến tận nhà thu mua rồi  bỏ mối tại chợ Phù Cát.

Nón làm ra đến đâu được tư thương mua hết đến đó, không ế đọng tồn dư, hư hỏng mất mát. Đặc biệt là trong những ngày cuối năm, bắt đầu nắng ấm trở đi cho đến tháng 4, tháng 5 là nón bán rất chạy, được giá. Cả thôn Thuận Hạnh và Thuận Hiệp có khoảng 250 hộ chuyên làm nón, chiếm 50% tổng số hộ sinh sống trên địa bàn. Trung bình một ngày 1 hộ có 3 lao động sản xuất 03 chiếc nón, lượng nón sản xuất trong năm đạt khoảng 170 ngàn chiếc,  tổng giá trị sản phẩm làm ra trên 9,4 tỷ đồng.  Những năm qua, để giữ lửa cho các ngành nghề truyền thống chính quyền địa phương cũng như các cấp quan tâm đầu tư giúp làng nghề phát triển và duy trì không để mai một. Nhà nước đầu tư làm 1,5 km đường bê tông nối liền thôn Thuận Hạnh với xã Cát Tân, tạo điều kiện cho tư thương , người dân đi lại vận chuyển trao đổi mua bán đễ dàng. Tổ chức thành lập hội làng nghề nón có 150 nghệ nhân tham gia. Ông Nguyễn Văn Thiện - Chủ tịch hội làng nghề cho biết: “trong năm qua làng nghề được nhà nước quan tâm tổ chức đại hội , cho  thành lập  hội làng nghề. Hỗ trợ tham gia  hội chợ hàng công thương của tỉnh, đầu tư làm đường, nhà nước đã quan tâm cho làng nghề nón lá thuận hạnh rất nhiều. Giờ hội làng nghề cũng mong muốn các cấp sớm cấp con dấu cho hội hoạt động , xây dựng nhà nhà truyền thống để cho bộ phận nghệ nhân làm việc  cho bài bản,  sản xuất tại chỗ rồi có kho cất giữ , quảng bá sản phẩm.

Trong tương lai, khi nón Thuận Hạnh có thương hiệu, địa phương xây dựng nhà truyền thống trưng bày, thu hút du khách đến tham quan và thôn Thuận Hạnh, xã Bình Thuận sẽ trở nên rộn ràng nhộn nhịp hơn. Và để sống được với nghề, ngoài tình yêu nghề, nhân dân làng nón rất cần nhà nước quan tâm trong việc tạo dựng thương hiệu, mở rộng thị trường đảm bảo đầu ra sản phẩm tiêu thụ ổn định nhằm tạo sự phát triển bền vững cho làng nghề .